نواندیشان

آموزش و پرورش - اجتماعی - سیاسی

علی (ع) قربانی جهل یاران متعصب خود
ساعت ٦:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۸ شهریور ۱۳۸۸ 

در حالیکه مالک اشتر می رفت تا آخرین ضربات را بر پیکر نیمه جان لشکر معاویه وارد آورد ، به حیله عمروعاص قرآنها بر سر نیزه رفت .1 علی (ع) به سپاهیان خود هشدار می داد که فریب این نیرنگ را نخورند . هر چند مالک ،عمار ، سلیمان و چندی دیگر از یاران امام علی(ع) اصرار بر ادامه نبرد داشتند اما بخش بزرگی از سپاه ایشان که اشعث بن قیس و عثمان بن حنیف جزء سر کردگان آنها محسوب می شدند هشدارها را نادیده گرفتند و امام را برای پذیرش حکمیت زیر فشار قرار دادند و " در اینجا می بینیم ابوسفیان دیگر هبل را از دستش به دور انداخته و به جای آن قران را بر نیزه اش پرچم کرده و همین است که دیگر کسی او را باز نمی شناسد."2

بحران صفین با انتخاب حکمین و امضای قرار داد صلح به ظاهر پایان یافت و دومه الجندل محل قرار نهایی تعیین شد . اما زمزمه هایی حاکی از تردید و اختلاف درزمینه پذیرش حکمیت ازبرخی سپاهیان امام (ع) به گوش می رسید که آغاز فتنه ای دیگر بود.

هنگامی که اشعث بن قیس نامه حکمیت را در میان سپاهیان می چرخاند و بر آنان می خواند نخستین زمزمه های مخالفت با حکمیت در میان گروهی از بنی تمیم رخ داد و عروه بن ادیه تمیمی گفت: آیا در کاری که از آن خداوند است مردم را داور قرار می دهید و حکم را به آنان می سپارید هیچ کسی جز خداوند شایسته حکمیت و حکومت نیست . آنان می گفتند شما دشمنان خدا در کار دین مداهنه کردید و کافر شدید و عجب آنکه گویندگان این سخن همانهایی بودند که دیروز با آن وقاهت و اصرار علی ( ع) را به ترک جنگ و امضای قرار داد حکمیت و انتخاب ابو موسی اشعری مجبور کرده بودند . دعوت عروه که شعار " لا حکم الا الله " را سر می داد در میان سپاهیان علی ( ع) طرفدارانی پیدا کرد .3 اینان پس از بازگشت از صفین به کوفه نرفتند و در جایی نزدیک به آن به نام حروراء ماندند . پس از کش و قو س ها و مناظره ها یی چند علی (ع) آنان را متقاعد کرد که به کوفه برگردند ولی هنگامی که موعد حکمیت رسید به نشانه اعتراض به بیرون ازکوفه رفتند و در مکانی به نام نهروان اردو زدند و عبدالله بن وهب راسبی را به عنوان رهبر خود بر گزیدند .ابو موسی اشعری که انتخاب او نیز همچون پذیرش حکمیت بر علی(ع) تحمیل شده بود نتوانست از پس حیله عمروعاص برآید و نتیجه آنی شد که معاویه می خواست _ عمرو قبل از حکمیت در همه کارها ابو موسی را پیش می انداخت و این برای ابو موسی عادت شده بود4 .در روز حکمییت نیز عمروعاص  ابو موسی را پیش انداخت و او طبق توافقی که با یکدیگر کرده بودند اعلام کرد که علی (ع) و معاویه را شایسته خلافت نمی داند .اما  عمرو عاص معاویه را به عنوان خلیفه معرفی کرد.- حکمی چنین با خدعه و فریب البته قاطع و قانع کننده نبود وامام علی (ع) را به پیگیری پیکار با معاویه واداشت . سپاه ایشان درنخیله اردو زد و ازنهروانیان خواست که به او بپیوندند . اما درگیری گروهی از طرفداران خوارج با عبدالله بن خباب بن ارت که از طرفداران علی(ع) بود و همچنین نا امنی هایی که خوارج ایجاد می کردند 5 سبب شد اردوی نخیله به جای شام رهسپار نهروان شود. در جنگ  نهروان (9 صفر سال 38 ه .ق )تعداد زیادی ازخوارج کشته شدند اما این نبرد نتوانست آنها را به طور کامل از میان بردارد و آنان ، هم درعراق به فعالیت خود ادامه دادند و هم حوزه این فعالیت را به دیگر سرزمینها کشاندند.

جهل و نادانی و تعصب کور سرانجام بزرگترین قربانی خود را گرفت . سه نفر از خوارج با هم سوگند خوردند که علی(ع) ،معاویه و عمروعاص را دریک شب بکشند . آنان که بر سر معاویه و عمرو رفته بودند نتوانتند کارخود را به سر برند  ولی ابن ملجم مرادی که حالا تحریک قطام _ دختر شجنه _ که پدر و برادرش از کشته شدگان نهروان بودند را نیز پشت سر خود داشت در19 رمضان 40 ه.ق با ضربتی فرق امیر مومنان را شکافت و ایشان دو روز بعد به شهادت رسید.

امروز در عمان ، زنگبار ، تونس و الجزیره هنوز افرادی با تفکرات خوارج زندگی می کنند.    

  ١- پیکار صفین - نصربن مزاحم منقری - تر جمه پرویز اتابکی- ص374

2-قاسطین ، مارقین ، ناکثین - علی شریعتی - انتشارات قلم -  76

3- پیکار صفین - ص  416

4- تاریخ اسلام - علی اکبر فیاض - انتشارات سمت -  ص148

5- تاریخ سیاسی صدر اسلام ، شیعه وخوارج- یولیوس ولهاوزن - ترجمه محمود افتخار زاده -  43


کلمات کلیدی: امام علی (ع) ، خوارج ، نهروان ، صفین